Wy sće tu: Zasady čitanja Biblije / II. zasada (DJD)

II. zasada: Biblija njebu wot někoho z nas spisana

Tutu prawdu znaja wšitcy: Bibliju su, skoro wuwzačnje, Židźa napisali.

Tola tuta zasada njewuzběhuje jenož narodnosć awtorow, ale tež jich kulturnu identitu, kotraž so zwuraznja přez rozdźělnosć myslenja a originalnosć literarnych formow Swjateho Pisma.

 

1) Rozdźělnosć myslenja

Biblija, jako kniha, njeje z njebjes padnyła. Je to historiski wutwor, napisany wot woprawdźitych awtorow a wotmysleny za ludźi w šmjatach stawiznow žiwych. Tohodla, zo by so woprawdźe zrozumić móło, što je chcył swjaty awtor w spisu zwuraznić, ma so dokładnje dźiwać na wašnja myslenja, rěčenja a wopisowanja nałožowanych w časach hagiografa.

Tu najjednoriši přikład. My, namrěwcy grjeksko-romskeje ciwilizacije, pokojamy rady młodeho čłówjeka ze słowami: Njezadwěluj, přetož maš hišće wšitko před tobu.

Wotpowědnje našej logice je přichod před nami. Kaž je znate, bu W. Lenin (1870-1924), kotryž je swětły přichod komunizma slubił, na njeličomnych pomnikach z doprědka wupřestrětej ruku předstajany.

Bibliski čłowjek mysli hinak. Za njeho je zašłosć před nim, a přichod – za nim.

Čehodla je to takle? Dokelž je zašłosć znata (wočiwidna), a přichod – njeznaty, to rěka njewidźomny.

Kral Dawid (XI-X) prošacy Boha wo smilnosć za hrěchi, skućene w zašłosći, prosy: „Smil so nade mnu, Božo [...] a wot mojeho hrěcha wučisć mje. Dokelž póznawam swoju njeprawosć, a mój hrěch je stajnje přede mnu“ (Ps 51,3-5).

 

2) Originalnosć literarnych formow

Bibliscy awtorojo su po čłowjesku pisali – kaž prawi tworićelscy pisarjo, dźakowano kotrymž njebu Bože wozjawnjenje jenož napisane, ale tež sčłowječene. W teologiji mjenuje so tutón proces zakorjenjenja słowa Božeho jako inkulturacija.

Inkulturacija bibliskich tekstow zwuraznja so wosebje w literarnych formach a družinach. Tohodla ma so při wuslědźenju intencijow hagiografow mjez druhim tež dźiwać na literarne družiny. Cyle hinak so mjenujcy prawda zrozumi a zwuraznja w historiskich tekstach rozdźělneho razu a w profetiskich abo poetiskich literarnych twórbach. Komentator dyrbi potajkim zwěsćić zmysł, kotryž je hagiograf we wěstych wobstejnosćach zwuraznić chcył, pod wuměnjenjemi swojeho časa a swojeje kultury a woprawdźe zwuraznił z pomocu literarnych družin, kotrež su so w tehdyšim času wužiwali.

K lěpšemu zrozumjenjenju sćěhowacy přikład. Derje wěmy, zo bě žiwjenje Abrahama (XX-XVIII) wšelakim pruwowanjam wustajene. Najwjetša z nich wšak bě woprowanje Izaaka. Wěmy wo tym z kapitla 22 Knihi Genezis.

Poměrnje často cituje so tónle wotrězk jako najlěpši dopokaz Abrahamoweje njepowalneje wěry. Přida so potom rady hišće komentar: Hlejće, kak wulka běše wěra Abrahama. Bóh přikaza jemu zwoprować Izaaka, a Abraham so jeho njewopraša: Čehodla?

A zawěrno, hłowny patriarch Israela njestaja Bohu žane prašenja. Tola je tajke komentowanje woneho podawka jara njeprawidłowne.

Přetož na tute wašnje wutwori so wobraz Abrahama-nadčłowjeka, kotryž nas spodźiwa, ale njeangažuje, kaž tež to, zo njebě Abrahamej lochko, Božu wolu přijeć a přewjesć.

Zwotkel to wěmy? Čitajmy tekst:

„Po tutych podawkach pruwowaše Bóh Abrahama a rjekny jemu: »Abrahamje, Abrahamje!« Wón wotmołwi: »Tu sym!« Na to wón praji: »Wzmi swojeho syna, swojeho jeničkeho, kotrehož lubuješ, Izaaka, a dźi do kraja Morija a wopruj jeho na horje, kotruž ći praju, jako palny wopor!« Abraham stany nazajtra zahe, zesedła swojeho wóslika, wza dweju wotročkow sobu a swojeho syna Izaaka. Po tym zo bě drjewa za palny wopor nakałał, nastaji so na puć a poda so na městno, kotrež bě jemu Bóh prajił“ (Gen 22,1-3).

Na prěnje pohladnjenje zadźiwa nas Abraham ze swojim stoiskim měrom. Snadź disponuje wón z jenož čitarjej přistupnej informaciju w wě, zo je to jenož běžna proba?

Tola tutu wědu Abraham njeměješe. Wo jeho pruwowanju wě jenož čitar Gen 22,1a, kotryž, w přezjednosći z wotmysłom powědarja, zhoni w rozeznawanju k rjekej wjace. To je jedyn z jara wažnych literarnych srědkow Biblije.

Wo čo so tu potajkim jedna?

Wotmołwa chowa so mjez linkami. Dokładna analyza teksta, a wosebje třećeho hrónčka (Gen 22,3), wotkrywa cyle hinašeho Abrahama.

Pohlejmy na bibliski wotběh Abrahamowych činow:

1.

stany zahe

2.

zesedła swojeho wóslika

3.

wza wotročkow a syna

4.

nakała drjewa

5.

nastaji so na puć

Logiski wotběh Abrahamowych činow pak měł trochu hinaši być:

1.

stany zahe

2.

nakała drjewa

3.

zesedła swojeho wóslika

4.

wza wotročkow a syna

5.

nastaji so na puć

Widźimy potajkim, zo rozeznawa so bibliski wotběh Abrahamowych činow wot logiskeho wotběha.

Što to woznamjenja?  Ničo druhe hač to, zo Abraham swoje činy hłuboko přežiwja.

Boža wola jeho hłuboko hnuje a je dospołnje njewočakowana. Spjelnja ju, ale pod wulkimi woporami. Je dospołnje rozbudźeny. Naličeny slěd jeho činow spřećiwja so strowemu rozsudej.

A hišće jedyn, ale wažny detail. Abraham bě bohaty a zamóžny pan, tajki woprawdźity orientaliski šajch (Gen 12,4-5.16; 14,14-16), tola čini wšitko sam. Słužownicy jenož wokoło steja a čakaja (Gen 22,3).

Zawěsće bjerje sej Abraham wotpohladnje wjele chwile žiwjo nadźiju: Snadź sej Jahwe Bóh tola hišće hinak přemysli ...

Tónle přikład pokazuje na jara wažne znamjo bibliskeho pismowstwa, mjenujcy – jeho potajnosć.

Bibliska literatura, jako produkt semitiskeje kultury, w rozeznawanju ke grjeksko-romaniskej literaturje, njeinformuje čitarja wo wšitkim cyle jasnje. Wo wjele wěcach dyrbi so čitar móhłrjec mjez linkami dowědźeć.

Wězo to čitanje poćežuje. Ale zdobom je to wuraz dowěry napřećo čitarjej a jeho inteligency...

DJD

© D. Dzikiewicz, M. Nawka, D. Matik 2018 | Datenschutzerklärung